Krajowy Rejestr Zadłużonych a art. 299 § 2 KSH – czyli rejestr upadłości nie jest po to aby pomagać wierzycielom, bądź członkom zarządu w pozwach z art. 299 KSH

Ustawa o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (odpowiednio „Rejestr” oraz „KRZU”), pierwotnie miała zastąpić Centralny Rejestr Upadłości i Restrukturyzacji (który nigdy nie wszedł w życie). Ostatecznie, po wielokrotnym odroczeniu wejścia w życie^[1] , regulacje KRZU ostatecznie weszły w życie z dniem 1.12.2021r.^[2]

Od tego momentu możliwe jest za uzyskiwanie informacji o postępowaniach upadłościowych i restrukturyzacyjnych prowadzonych w odniesieniu do osób prawnych, jednostek z art. 33 [1] KC, czy też osób fizycznych (art. 2 ust. 2 KRZ), za pośrednictwem strony Ministerstwa Sprawiedliwości (https://prs.ms.gov.pl/krz).

Jak powyższe ma się do problematyki odpowiedzialności członków zarządu sp. z o.o. w trybie art. 299 KSH?

Przesłanki egzoneracyjne odpowiedzialności członka zarządu zawarte są w art. 299 § 2 KSH. Zgodnie z jego treścią, członek zarządu sp.zo.o. może się uwolnić odpowiedzialności jeżeli wykaże[3]:

(1)     że we właściwym czasie:

(a)     zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości,

lub

(b)     wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu,

albo

(2)     że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy,

albo

(3)     że wierzyciel nie poniósł szkody, pomimo niezgłoszenia wniosku,

(a)     o ogłoszenie upadłości

oraz

(b)     niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu.

W świetle powyższego widać wyraźnie, iż z postępowaniami upadłościowymi powiązane są wszystkie trzy przesłanki egzoneracyjne powyżej. Natomiast do postępowań restrukturyzacyjnych odwołują się dwie z trzech przesłanek egzoneracyjnych tj. (1) i (3), wskazane powyżej. Innymi słowy egzoneracja w trybie art. 299 § 2 KSH jest integralnie powiązana z postępowaniami upadłościowymi albo restrukturyzacyjnymi.

Jednocześnie KRZ jest rejestrem w którym ujawniane są informacje związane z otwarciem i przebiegiem postępowań restrukturyzacyjnych. Przykładowo w odniesieniu do spółki z o.o. w stosunku do której były lub są prowadzone postepowania upadłościowe bądź restrukturyzacyjne, będą to następujące informacje:

(a)     nazwa sądu prowadzącego postępowanie (art. 5 ust. 1 pkt 8 KRZU);

(b)     sygnatura akt sprawy (art. 5 ust. 1 pkt 11 KRZU);

(c)     o złożeniu przez dłużnika wniosku restrukturyzacyjnego, wniosku o otwarcie postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli, wniosku o ogłoszenie upadłości, wniosku o wszczęcie wtórnego postępowania upadłościowego, a także informację o prawomocnym zwrocie, oddaleniu albo odrzuceniu wniosku dłużnika albo umorzeniu postępowania w przedmiocie rozpoznania takiego wniosku, a w przypadku wniosku restrukturyzacyjnego – również informację o prawomocnej odmowie wszczęcia postępowania (art. 5 ust. 1 pkt 11 KRZU);

(d)     o prawomocnym oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 13 ust. 1 lub 2 Prawa upadłościowego (tj. majątek dłużnika jest niewystarczający na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, bądź jest obciążony w takim stopniu, że pozostały majątek wystarcza wyłącznie na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego vide art. 5 ust. 1 pkt 15 KRZU);

(e)     informację o składzie i stanie masy upadłości (art. 5 ust. 1 pkt 23 KRZU).

W kontekście powyższego, widać wyraźnie, iż w rejestrze ujawniany jest szereg informacji, przydatnych dla wykazania zaistnienia okoliczności z art. 299 § 2 KSH. Z jednej strony czy złożono wniosek o upadłość, a także czy został on złożony we właściwym czasie,  czy istnieje majątek z którego wierzyciele mogliby się zaspokoić (a contrario z art. 299 § 1 KSH), czy wierzyciel poniósł czy nie poniósł szkody (stopień zaspokojenia wierzycieli w postępowaniu upadłościowym, stopień płynności aktywów upadłego itp.)

Niestety, pomimo, iż powyższe informacje będą się znajdować w Rejestrze, żadne z ujawnianych w nim informacji nie są objęte jakimikolwiek domniemaniami (zarówno o praesumptiones iuris tantum, jak też praesumptiones ac de iure). Zgodnie bowiem z art. 4 KRZU Rejestr jest jawny (ust. 1), a jednocześnie, każdy ma prawo zapoznać się z danymi ujawnionymi w Rejestrze oraz danymi objętymi treścią obwieszczeń za pośrednictwem sieci Internet (ust. 2). Stosownie do powyższego, zamieszona w KRZ informacja o tym, iż wniosek o upadłość został oddalony ze względu na brak majątku (art. 13 ust. 1 Prawa upadłościowego), nie będzie mogła stanowić, zgodnie z art.234 KPC, podstawy dla domniemania, iż spółka jest niewypłacalna w rozumieniu art. 10 Prawa upadłościowego. Wierzyciel będzie musiał w tym celu zawnioskować o przeprowadzenie dowodu z akt właściwego postępowania upadłościowego, celem wykazania, iż spółka jest niewypłacalna, zaś ewentualny wniosek o ogłoszenie upadłości nie został zgłoszony we właściwym czasie.

Przyczyn dla tego stanu rzeczy, należy dopatrywać się w przyjętych przez twórców ustawy założeniach. Zgodnie z uzasadnieniem rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych oraz niektórych innych ustaw (Druk 1016 data pisma 15.03.2021), dalej „Uzasadnienie KRZU”, głównymi celami KRZU jest m.in.:

• zwiększenie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego,

• zwiększenie stopnia zaspokajania wierzycieli w postępowaniach upadłościowych.

Realizacja celu w postaci zwiększenie stopnia zaspokajania wierzycieli w postępowaniach upadłościowych, nie oznacza zwiększania stopnia zaspokojenia wierzycieli w innych postępowaniach (tutaj w postępowaniach gospodarczych z art. 299 § 2 KSH w zw. z art. 458 [8] § 1 pkt 3 KPC).

Obecne brzmienie art. 4 KRZU, nie tylko, nie zwiększa stopnia zaspokajania wierzycieli, występujących z pozwem w trybie art. 299 KSH (dodatkowe koszty i czas związane z zapoznawaniem się z aktami rejestrowymi i przeprowadzaniem dowodów odnośnie terminowości złożenia wniosku o upadłość, możliwości zaspokojenia się przez wierzycieli z majątku w przypadku braku upadłości itp.), ale także możliwości ochrony uzasadnionych interesów członków zarządu (wykazywanie okoliczności egzoneracyjnych powiązanych z postępowaniem upadłościowym).

Pozostaje jedynie mieć nadzieję, iż przy kolejnych nowelizacjach KRZU, dostrzeże się także potrzebę ochrony interesów powyższych grup podmiotów.

Marzec 2022r.

---

[1] pierwotnie 1.12.2020, potem 1.07.2021r

[2] art. 12 ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych oraz niektórych innych ustaw z dnia 28 maja 2021 r. Dz.U. z 2021 r. poz. 1080)

[3] Szerzej na temat przesłanek egzoneracyjnych R. Pabis [w:] A. Opalski (red) Kodeks spółek handlowych. Tom IIA–IV. Komentarz C.H.Beck 2018 s 1191 i nast.